Informatie voor professionals in onderwijs, zorg en welzijn

Jonge mantelzorgers; opgroeien met zorg

Wist u dat ongeveer een kwart van de kinderen en jongeren opgroeit met zorg? Eén van de leden van het gezin waarin de jongere opgroeit is ziek. Dit kan een ouder, broer of zus zijn, maar ook een ander gezinslid, zoals opa of oma. Er kan sprake zijn van een lichamelijke ziekte of een handicap, een psychische ziekte of verslavingsproblematiek. Het gaat om kinderen en jongeren tot ongeveer 24 jaar. We noemen ze jonge mantelzorgers.
Het grote aantal jonge mantelzorgers maakt dat u als professional regelmatig in contact komt met hen. Daarom hebben we wat informatie voor u op rij gezet.

Zorgen voor – zorgen om
Deze jonge mantelzorgers (jmz’ers) hebben vaak extra taken in het huishouden en/of in de zorg voor het zieke gezinslid of voor andere gezinsleden. Daarnaast, en zeker zo belangrijk, maken zij zich zorgen over de zieke en over de toekomst.

Gevolgen
Het opgroeien met zorg heeft zowel positieve als negatieve gevolgen.
Door de gezinssituatie passen de jonge mantelzorgers zich vaak makkelijk aan en leren rekening te houden met de medemens. Ze ontwikkelen zich op het sociale vlak beter en zijn vroeger zelfstandig.

Uit onderzoek blijkt echter dat het zorgen op jonge leeftijd ook negatieve gevolgen heeft.
Praktisch gezien is er soms minder tijd, geld en gelegenheid voor hobby’s of deelname aan allerlei activiteiten buitenshuis. Doordat er weinig tijd is voor vrienden ligt eenzaamheid op de loer. Ook achterstanden op school komen regelmatig voor.

Psychosociaal/emotioneel gezien kan het opgroeien met een langdurig ziek of verslaafd gezinslid onzekerheid, angst, boosheid, verdriet en depressie veroorzaken. Soms moet het beeld over de ouders en de rollen van ouders bijgesteld worden. Het kind krijgt zelf weinig aandacht en kan ervaringen niet delen met andere kinderen.
Ook fysiek kunnen deze kinderen gevolgen ervaren: door de emotionele belasting en de soms zware lichamelijke taken kunnen spanningsklachten zoals hoofd- en buikpijn of rug- en gewrichtsklachten ontstaan.

Naar schatting 5 % van alle jonge mantelzorgers loopt uiteindelijk ernstige schade op in hun ontwikkeling en zijn al jong, of tot op volwassen leeftijd, aangewezen op professionele begeleiding.
Door aandacht te besteden aan de kinderen die al op jonge leeftijd te maken hebben met zorg thuis kan deze ernstige schade in de ontwikkeling voorkomen worden of beperkt blijven.

Preventie en signalering
Uit loyaliteit met de ouders en angst om ‘zielig’ gevonden te worden, lopen jongeren doorgaans niet met hun zorgen te koop. Ze willen niet lastig zijn of willen hun ouders niet nog meer problemen bezorgen. Of ze weten niet bij wie ze terecht kunnen.

Meestal is de situatie geleidelijk ontstaan en vinden ze de thuissituatie normaal. Ook kan schaamte een rol spelen. Dit is vooral het geval als één van de ouders verslaafd is of psychische problemen heeft.

Om problemen op latere leeftijd te voorkomen is erkenning en herkenning van jonge mantelzorgers noodzakelijk. Daarom is signalering door professionals in onderwijs, zorg en welzijn essentieel.

Op welke signalen moet u letten:

– Vermoeidheid
– Stil en teruggetrokken of
– Druk en agressief
– Gespannen
– ‘Pleasend’ gedrag
– Concentratieproblemen
– Laag zelfbeeld
– Vroeg volwassen
– Lichamelijke klachten
– Vaak te laat op school of afwezig

Merkt u deze signalen op, dan is het belangrijk om door te vragen om te ontdekken of er bij deze jongere thuis sprake is van een zorgsituatie.

U kunt iets doen voor jonge mantelzorgers door:

– Erkenning van de situatie
– Regelmatig even te praten
– Te praten met ouders of hulpverleners
– Informatie te bieden over jonge mantelzorgers
– Te zorgen dat de school rekening met hen houdt b.v. door een regeling te treffen voor proefwerken en tentamens
– De situatie te bespreken met mentor, zorgcoördinator of ZAT-team
– Contact te leggen met VIT-hulp bij mantelzorg

Risicogroepen

Jonge mantelzorgers lopen extra risico om problemen te ontwikkelen als zij:
– Tussen de 12 en 16 jaar oud zijn
– Een ouder hebben met psychische, psychiatrische of verslavingsproblematiek
– Kind zijn van migranten die de taal onvoldoende machtig zijn
– Opgroeien met één ouder
– In een gezin leven waar religieuze, culturele, of sociale bezwaren bestaan tegen het gebruik van voorzieningen\
– Te maken hebben met een laag of dalend gezinsvermogen

Wat biedt VIT-hulp bij mantelzorg:
– lotgenotencontact; jonge mantelzorgers begrijpen elkaar
– individuele ondersteuning
– ontspanningsactiviteiten; even zonder zorg(-en)
– lessen op voorgezet- en basisonderwijs (ter erkenning en herkenning)
– voorlichting aan groepen over jonge mantelzorgers

Hulp en informatie:
VIT-hulp bij mantelzorg; op werkdagen bereikbaar van 9.00 – 15.00 uur.
Tel. (0544) 82 00 00 – www.vithulpbijmantelzorg.nlwww.jmzer.nl.